Oom Blackie draai in sy graf om

As jy ooit in Pretoria verby Die Hoërskool Staatspresident CR Swart ry, ry bietjie stadiger. (‘n Mens ry in elk geval nie vinnig in die omgewing van enige skool nie, kinders is onvoorspelbaar soos diere.)

Kyk verby die graffiti teen die naambord, die bossies en die gras tussen die plaveisel, kyk ook die Hoërskool wat nou al jare Hoerskool  is mis en loer na die very eighties glasdeure by die hoofingang.

Onthou dan Hans Moolman staan daarvoor pa. Hy het die hele projek bestuur, van die ontwerp tot die aanbring van die loodglas-verf op die vier deure. (Ja, daar is twee aan die ander kant ook, oppad personeelkamer toe.) Daar het nogal baie dinkwerk ingegaan. Die vier deure beeld onderskeidelik uit:  (a) die vakke, (b) die buitemuurse bedrywighede, (c) die drie steunpilare van die skool (ouers kinders en onderwysers) en (d) het ek nou vergeet.

‘n Paar van ons moes een nag, in die hoogs onstuimige tagtigerjare, daai vier deure afskroef om die verfwerk te doen en het in die voorportaal op ‘n baie harde krismisbed moes slaap om die veiligheid van die skool te bewaar.

Agter daardie deure van Die Hoërskool Staatspresident CR Swart is vasgelê by verre die lekkerste jare van my loopbaan as onderwyser.

Ek het vanmiddag weer daar verby moes ry om Klaradyn by die kleuterskool op te tel en het opnuut kwaad geword.

Ander oudkolegas, soos ek uit twee monde die afgelope ruk moes hoor, ry daar verby en wil huil.

Verwysende dan natuurlik na die reeds genoemde verwaarlosing wat vêrder strek as graffiti, bossies en grassies tussen plaveisel. Onversorgde, ongeverfde deure, geute, pilare, tennisbane wat opgebrokkel herinner aan ‘n droë rivierbedding, vervalle paviljoene, verdroogde, toegegroeide en in sommige gevalle verdwene  sportvelde en –terreine.

En dit net in die verbyry.

Ek, aan die anderkant, wil nie huil nie. Ook nie as ek hoor daar word grappendergewys na hierdie eertyds pragtige  skool verwys as CR Pikswart nie. Ek weet die prentjie van onderwys Suid-Afrika het onherroeplik verander, en skoolfonds, getalle, bums on seats, om die skool na behore te onderhou is daar nie. Nie vanuit die huidige ouergemeenskap nie, nog minder vanuit owerheidsgeledere .

Maar ek word kwaad, onredelik kwaad as ek onthou hoe anders dit kon gewees het.

Die moeders en vaders wat dit kort tevore hul moederlike en vaderlike plig geag het om die naam van ‘n laerskool in die omgewing te verander vanaf die voorstad waarin dit geleë is, na die veelseggende Laerskool Volkshoop, se telge tref toe mos hoërskoolouderdom.

En  daar moet hulle ‘n nuwe hoof aanstel. Nooit ‘n ligte saak vir enige gemeenskap nie, maar sommer ‘n baie gewigtige een vir ons lede van die beheerliggaam.

Van die moeders het na die tyd te vertelle gehad dat hulle om ‘n geopende Bybel op die koffietafel, die hande in ‘n kring gevat, gesit en bid het om leiding en dat die regte kandidaat tog net in die pos aangestel moet word, terwyl die vaders eenkant elders die amptelike besluit om ‘n aanstelling moes neem.

Aan stuur van sake, soos so dikwels destyds, genadiglik ‘n bediener van Godswoord van uit die korrekte denominasie, kring, ring, leerstoel en uit die regte hout gesny.

En die res is geskiedenis:  Die twee ander kandidate op die kortlys het die volgende ronde bevordering ontvang  as skoolhoofde waar hulle steeds aan die hoof staan, beide skole vandag nog steeds twee van die meer suksesvolle skole aan die Rand.

Ons kandidaat, die regte man vir die pos met die regte politieke denke en in antwoord op die gebede van kort tevore, is minder as drie jaar later skielik oornag uit sy hoofdestoel tot hoofkantoor “bevorder” . Dit nadat die skoolgetalle na net vyf maande drasties begin daal het, talle kinders wat tot soveel as drie boeties en sussies in die skool gehad het, skielik by naburige skole ingeskryf is, en die skool, toe hy hom weer kon kry, met meer as 33% gekrimp het.

As die ouergemeenskap maar net wou slaap op die bed wat hulleself opgemaak het, want kort hierna het dinge lelik in die gesigte van die oorblywende broers en susters ontplof. Ook in die gesigte van die broeders (en hul susters) want met die name van vorige hoofde en adjunkhoofde netjies opgeteken in die boek The Super Afrikaners, het ons gou begin wonder watter skoen ons hoof tot hier geskop, watter hand ons hoof tot hier getrek het.

Die nuwe man aan stuur van sake, en die nuwe beheerliggaam (steeds ‘n dominee as voorsitter, hoe dan anders, maar van ‘n gans ander denominasie)  besluit toe na eenstemmigheid op ‘n ouervergadering bereik is, om die skool oop te stel vir leerders uit die township, ‘n besluit waarvoor ek hul steeds salueer.

Dertig jaar en meer se bouwerk wat in twee, drie jaar afgebreek is, word nie oornag op hierdie manier weer opgebou nie. Ek dink ook nie dit sit in enige hoof se broek om sodanige bouwerk te kan herstel nie.

En, o donder, wat ‘n ramp was hul besluit nie. Die volksgenote het nou al klaar hul kinders oorkant die pad, en laer af met die straat, gevat; toe kom jong Turkse liberals agter dat hul eie liberaliteite maar net baie vlak onder hul pienk velle lê en vat hul bloedjies nog vêrder af in die straat.

En daar staan die skool vandag. Wat van hom oor is. (Oorle’ Oom Blackie draai en draai en draai en draai nogmaals in sy graf om.) Ek was pos 54 toe ek daar begin het. Toe ek laas getel het was daar iets soos 14 poste (maar ek praat onder korreksie). ‘n Oudleerling en later jare lange mees lojale onderwyser het sy eie seun nie daar ingeskryf nie —  daar was vir hierdie kranige rugbyspelertjie nie genoeg ander graad 8’s om ‘n rugbyspannetjie vol te maak nie.

Onderwys Suid-Afrika hét onherroeplik verander, ek weet. Maar ek kan nie daar verby ry sonder om te wonder wat sou gebeur het as ons nie destyds ‘n antwoord op polities korrekte gebede gekry het nie, maar een van die mans met meriete wat hul onderskeie skole suksesvol deur die veranderinge kon lei en bou.

Dan beskuldig ek ook geensins ‘n hoof of hoofde nie, ek lê die skuld (en ek het gesê ek is onredelik) aan die voete van die besluitnemers destyds.

Laerskool Volkshoop se naam kon herstel word en dis vir my lekker om weer verby Laerskool Queenswood te kan ry.

Maar wat hulle reggekry het met Hoërskool Staatspresident CR Swart, het ‘n anderste soort goddelike ingryping nodig, as wat destyds van God afgebid is.

Die verfwerk op die glasdeure skilfer ook af. Dis tyd dat dit vervang word. Nie die verfwerk nie. Die deure.

NS: Hoekom ek in ’97 daar weg is? Ons weet hoe dit is met rotte en sinkende skepe en ek het weggehardloop toe dit duidelik word dat Afrikaans Tweede Taal my voorland word. En ek is in die onderwys, primêr nie oor die kinders nie, maar oor Afrikaans, en oor die huistaalvlak wat ek steeds bevoorreg is om aan te kan bied.

Dit was 2008. Daar is die laaste jaar of wat heelwat geld in die skool gepomp. 'n Ruk gelede was ek histeries toe ek sien hulle kap die tennisbane op. Gelukkig was dit nie om dit tot niet te maak nie, maar dit oor te doen - weliswaar nie almal nie, ook nie as tennisbane nie, maar as netbalbane.

Toe die skool 50 geword het, is die ingang ook oorgedoen.

Hoe dit binne die skool gaan, weet ek nie, maar dit bly vir my heerlik om elke paar jaar daar in 'n tou te staan om te stem. Hierdie jaar het ek Klaradyn vir 'n begeleide toer van die skool geneem - een vet lekkerte.

Ek is van die mening toegedaan dat daar vandag steeds baie leerders in die skool is, wat soos ek, die skool as die beste skool ooit sal onthou.