Love is in the air

(ook al 3 jaar gelede)

Klaradyn se een óúpa (Oupa Jack) het vanjaar 90 geword. Ouma Kapie, haar oumagróótjie word oor twee weke 90. Haar een oom en tannie (aan haar pa se kant) is so oud soos haar ouma en oupa (aan haar ma se kant) . En dan is haar een niggie so oud soos haar ma. Sy het ook ‘n nefie en ‘n oom wat ewe oud is.

Maar ‘n konsep van tyd, wat nog te sê ouderdom, is mos nou nog nie deel van ‘n vierjarige se verwysingsraamwerk nie.

Ons tel wel die slapies af na eerskomende Donderdag, want Vrydagoggend vlieg ons af Kaap toe vir Ouma Kapie se birthday bash. Wat Klaradyn betref, is dit haar eerste vliegtuigrit. (Die eintlike eerste vlieg, ook Kaap toe, ken sy net vanaf doopfoto’s, so dit tel nie).

Maar dan het ma en pa ‘n dik geskiedenis van afvlieg Kaap toe:

Met haar doop was die vlug af, met drie ure vertraag.

Enige vorm van medikasie vir die pyn in die ore van ‘n drie maande baba, lankal uitgewerk teen die tyd dat ons die vliegtuig en skommelings in die hoogtes bo seespieël tref.

Maar ons kla nie, ‘n vriendin se tweejarige het presies die teenoorgestelde reageer op sy kalmeerstropie, op pad Rusland toe van alle plekke. En daar sit die ma vir ure, letterlik úúúúre,  met ‘n kind wat op en af in die vliegtuiggange hardloop terwyl die res probeer slaap. Pappa wag in die vreemde en kan nie help nie.

Met Ouma Kapie se tagtigste verjaarsdag, tien jaar gelede, was die vlug so vertraag dat die hele gesin moes terug huis toe en die volgende dag eers weer aanmeld.

Verlede jaar, weens klakkelose oorbespreking, het ek via Kimberley aan die voet van ou Tafelberg gaan neerstryk.

Dog, ‘n gans ander Kimberley/Kaapstad-vliegtuigherinnering wat my nou agter die sleutelbord het:

Hoeveel paartjies is daar wat te koop kan loop met die feit dat hulle die groot gat van Kimberley uitgekies het, om by verloof te raak? (Ek sien die outjies daar praat van die “oop myn”, maar vir my sal dit altyd “Kimberley se groot gat” wees.)

Nee, die Moolmans was dit ook nie beskore nie.

Trouens en inteendeel.

Ons het verloof moes raak bokant daardie groot gat. Honderde meters in die lug bokant Kimberley se gat.

En nee, ek verwys nie na ‘n eksotiese lugballonvaart nie:  In ‘n vliegtuig, drie ure agter skedule opgestyg by Jan Smuts/Oliver Tambo/Johannesburg Internasionaal.

My broer, Jac, word vyftig en ek en Annieka vlieg af vir die geleentheid. ‘n Reuse familiesaamtrek, die ou mense, Judy en Jack, is ook daar.

Waarom nie romanties wees en op Tafelberg die ring oorhandig nie – die juwelier het immers nou klaar met ons bestelling en waarom uitstel ter 'n gelegener tyd, meer geleë kan ons nie kry nie.

In Kampsbaai staan Jac-hulle reg. ‘n Piekniekmandjie, koue sjampanje, kristal en alles en nog wat om ‘n lieflike uur op die berg mee af te rond. Is die verkeer nie te sleg nie, sien ons nog die son van daarbo sak, voor ons met die karretjie se laaste rit weer af na waar die res van die mense by Jac-hulle op die patio wag:  Kampsbaai na onder, Leeukop net regs, hope eetgoed en sjampanje; ‘n swaard wat in Simon van der Stel se tyd al diens gelewer het, gereed om die sjampanjebottels van hul proppe, nekke en bekke te verlos.

En daar, hoe dan nou anders, is ons vlug vertraag. Eers twee ure. Toe drie.

Ek sit een en een bymekaar:  met ‘n kabelkar sal ons Tafelberg nie haal nie, ons gaan trouens lank na die laaste aftog vir die dag eers daar aankom.

En Hans is in die onderwys, geen sprake daarom van ‘n helikopter (soos die Britse koningin die volgende dag, toe ek en Annieka wél die berg op is, daar aangekom het) nie.

Plan B sou Seinheuwel kon wees. Maar wie wil nou verloof raak op die agterste sitplek van 'n kar met jou ouer Boeta wat agter stuur sit en jou in die truspieëltjie  dophou! En uitklim op die heuwel sal ek waaragtig ook nie – dis al sedert Antjie Somers se dae al dood eenvoudig net te onveilig om na donker daar uit te wil hang.

Maar verloof moet ons verloof wees, stap ons by die huis in: die skemerkelkies sal op die ys gehou kan word, die ou mense wakker. Ander geleentheid is daar nie.

Vir ingeval die alarm afgaan was my hande in my sak, by my sleutels, toe ons op Johannesburg deur die metaalverklikker gestap het. Maar eintlik nie by my sleutels nie, by Annieka se ring, want dié is toe op daardie oomblik, tog so mooi toegedraai, styf teen my lyf in die onmiddellike omgewing van my eie kroonjuwele besig om te versmoor.

Eers veilig in die lug kom die vlugkelner spoedig om vir drinks en teen Annieka se verwagting in bestel ek nie gin & tonic nie, maar sjampanje, sommer namens haar vir haarself ook.

Maar ek het ‘n tannie links van my, en hoe nou gemaak om die ring uit te kry, daar waar ek hom versteek het met die oog op die rit bergop, sonder dat sy nie die een of ander paniek-knoppie druk as ek begin losknoop, afzip en vroetel waar ordentlike mans nie in die geselskap van ouer tannies met pers hare op 'n vliegtuig begin vroetel nie?

Sy het ons twee verliefdes hoeka al so ‘n vuil kyk gegee, selfs nog voor ons opgestyg het.

En toe val alles net mooi in plek reg bokant Kimberley se gat:  Die kelner het sy sjampanje gebring, die tafel is afgeslaan (my skoot daarom bedek en ek gevrywaar van openbare onsedelikheid), die tannie se aandag by die venster uit (want die loods het nou net laat val dat, kyk ons links uit, ons Kimberley se liggies soveel en soveel meter onder ons sal sien.)

En daar haak ek die spreekwoordelike Gordiaanse knoop deur en raak ons toe verloof bokant die gat.

Nie omdat ons wil nie, maar omdat ons moes.

Annieka sê sy het niks verwag nie, nie daardie aand nie, nie daardie naweek nie.

En wat sy, groot-oog, verwag het toe ek lostrek en die pakkie uitkry, los trek om die pakkie uit te kry, kon ek haar ook nog nooit so ver kry om met my te deel nie.

Mog ons gesinnetjie, al is dit dan nou ook laat, tog net Vrydag as ons vir die verjaarsdag afvlieg in een stuk daar aankom. En weer terug ook.

PS:  Ek moet tog onthou om te vertel van die diamant wat weggeraak het.

En dalk nou weer weg is.

Kleivoete

Dit was nie altyd lekker, Sondae, langs my ma in die kerk nie. Ek wou wegkrimp as sy onder die Psalms en Gesange so 'n Engelse “Djeezuz Kristus” in plaas van “Jiesus Gristus” inwerk.

Net so het sy Jamie Uys ook altyd ge-Djýmie en nooit ge-Jámie nie.

Oor laasgenoemde se uitspraak was sy blykbaar reg; ek verkeerd. Maar in die dae toe dit my gepla het, was ek 'n kind en het ek nog gedink soos 'n kind.

Tog het beide hierdie manne wie se name met ‘n J (of dan nou die affrikate -dj) begin, my gevorm en gehelp groot kry.

Egter nie oor Jesus vandag nie, maar Jamie.

Vir my geslag het Jamie Uys geword wat Dokter Chris Barnard vir my ouer broer-hulle se geslag was:  Suid-Afrika se claim to fame, die Suid-Afrikaner wat ons land op die spreekwoordelike map geplaas het.

Vir Daar doer in die Bosveld (was dit nie hoeka die eerste Afrikaanse film in volkleur nie?) het ons, af in die straat by maatjies, die garage leeggedra en ‘n projektor moes huur.

Hoe daai goed werk, weet ek tot vandag nie. Ek was altyd te klein, die ouer seuns in die geselskap of ‘n pa of oom, het dit beman. Ek het met respek en opwinding die gedoente (en meermale ook geswets) rondom die hele gebeurlikheid van projektoropstel gade geslaan.

En teen die tyd dat ek groot en oud genoeg was om oor te neem, het fliekwinkels al videowinkels geword - VHS en Beta Max. En videowinkels het dit gebly, tot vandag toe nog, al neem ons jare nou al nie meer enige video’s daar by hulle op bruikleen nie.

In die beginjare, al is dit onwaarskynlik dat ‘n youngster ooit hier sal lees, het jy egter nie net ‘n video uitgeneem nie; soos met die filmprojektor het jy huis toe gekom met ‘n swart houtkis en daarbinne was ‘n videomasjien, groter en boksiger as ‘n hart-long-masjien in Grootte Schuur.

Van Bosveld onthou ek egter nie veel nie. Selfs steeds nie na ‘n hersuitsending op TV jare later nie. Al wat ek weet is dat die mense in hierdie fliek piekniek gehou het, waar, en soos, en hoe, ek van piekniekhou hou:  in die Bosveld, tussen lang gras onder koeltebome (en skynbaar sonder goggas).

Met die uitsondering van die gebrek aan ‘n afwesigheid van goggas het ek die voorreg om soos Oom Jamie-hulle se mense piekniek te hou, twee keer gehad:  In die Waterberge een Dingaansdag en in die Oos-Vrystaat, nou onlangs. (Maak daai Bosveld hier bo ter wille van die Clarence-verwysing dan maar bos-veld of bosserige grasveld.)

Toe kom Beautiful People. Ons was daardie jare nog ‘n gesin en die hele gesin het opgeruk Bedfordview toe, Nu Metro toe vir die fliek.

My pa moes ‘n vreemde man gewees het:  net twee ander kere het ons as gesin so iets gedoen — vir Pappalap (wat hy ons twee keer gaan kyk het) en vir Yori Geller in die Civic.

Lank daarna sou my pa nog sê dat Pappalap sy gunsteling fliek is, en elke keer wou ek sê dat dit nie Pa se gunsteling is nie, dis Pa se enigste.

Toe Uri Geller Suid-Afrikaners hier in die sewentiger jare kom vermaak het, het hy, wat andersins suinig was, nie net my en my broer saamgesleep nie, maar ook my broer se nooientjie. Uri Geller was hierdie ou wat yster met sy “special powers” (soos Klaradyn by die kleuterskool onder die invloed van haar geslag se tekenprente leer praat) kon buig.

Die sluitstaaf van my ma se tuisgemaakte kraletjieshandsak het daardie aand tydens ‘n eksperiment met die gehoor gebuig, en as my pa later lekker gesels het, moes ek altyd hardloop om dit te gaan kry dat ons vir die mense kan wys.

Maar met die wye draaie wat ek nou loop kom ek, wat nog te sê ‘n moedige waarskynlike leser, nooit uit by die ontnugtering wat ek hierdie afgelope naweek rondom Jamie Uys beleef het nie.

Terug op jou spoor Hans!

Dit sou eers na Jamie se dood vir die breë publiek algemene kennis word dat die diere waarvoor hulle jare gelede so in Beautiful People gelag het, nie rêrig dronk geword het van die gegiste maroelas nie, maar dat die diere verdoofmiddels ingejaag is.

So ek en my generasie ruk destyds nog onbevange en in verwondering op.

Beautiful People word opgevolg deur Funny People (1 en 2).

My ma, wat al in Beautiful People  nie vir die diere gelag het nie, maar gehuil het vir die pelikane wat op ‘n streep vrek van honger en dors, verroer nog minder ‘n lagspier vir die verspottighede in hierdie twee flieks wat volgens haar “sommer laf” is, maar die res van ons Suid-Afrikaners geniet ons gate uit.

Toe is dit The gods must be crazy ( weer 'n 1 en 2).

Suid-Afrika het ‘n Chris Barnard-figuur daardie jare nog nodiger gehad as tien jaar vroeër en Jamie Uys doen dit weer vir ons. Die media is vol van die die flieks se suksesse in Amerika, Europa en die Ooste.

In Gods 1 het ek regs voor gesit en vir die eerste keer in 'n fliek en in my lewe letterlik van my stoel afgegly soos ek gelag het.

Wat Jamie daarna gedoen het, weet ek nie.

Skinderstories oor die ingryping in die lewe van Gods se Boesmans was daar wel, maar Leon Schuster, wat sedert Funny People  al aan die knie van Jamie geleer het, neem by hom oor om die volk te vermaak.

Jamie is toe dood en Klaradyn ‘n klompie jare later gebore. Ons koop Beautiful People verlede jaar hierdie tyd vir haar. Sy geniet dit ontsettend, en ek dink die feit dat ons goedkoop DVD-speler weier om die kommentator se Engelse klankbaan te speel, dra daartoe by. Ons sit net die beeld en die lieflike agtergrondmusiek. Pa hoef nie die oom met die warm diep stem se Engels te vertaal nie en hy beïndruk haar met die running commentary wat hy gee.

Ons probeer toe ook The gods must be crazy, Pappa vertel soos die storie aangaan. Fout. Pappa lag steeds so dat hy vergeet om te vertel, nie kan vertel nie. Mamma moet oorneem. En toe begin die terroriste darem hopeloos te veel en te ernstig op mekaar skiet vir ‘n klein dogtertjie se gemoed. Ons skip ‘n paar scenes en toe’s die fliek klaar; Klaarsie geensins beïndruk nie.

In die ou dae met filmprojektors kon jy natuurlik nie ‘n scene skip nie.

Maar daar was ‘n iets wat grootmense kon doen wat daai films laat spring het.

Op laerskool, en selfs begin hoërskool, het jy elke laaste dag van die kwartaal in die saal gefliek. Ons meneer het dan altyd daardie spesiale iets gedoen as daar ‘n tannie in ‘n bikini op die doek verskyn het of as ‘n oom en tannie begin soen het. Die beeld bewe dan vervaard, die projektor maak klappertand-geluide en van die klankbaan hoor jy net mooi minder as niks. Teen die tyd dat Meneer dis weer veilig vir kleine ogies het, was die Tannie al in haar kerkrok en sixties hoed, die ander oom en tannie nie meer in die kar of op die sitkamerbank nie.

Verlede naweek is dit toe Klaars en Funny People. En pa moet eindeksamenvraestelle merk , so hy neem sommer al twee uit sodat hulle dit saam kan geniet. Ma spring ‘n bak springmielies en sluit by ons aan.

Nie ‘n teleurstelling nie; ‘n ontnugtering.

Vir die eerste keer wonder ek hoe die klankopnames oor so ‘n lang steelafstand so duidelik is.

Vir die eerste keer tel ek mense op wat praat maar hulle monde is toe.

‘n Mens moet die geloof van ‘n kind behou. Die goedgelowigheid van ‘n kind.

Toe die tannie in haar crimpelene rok langs die oom in die Safari-pak in die hoogste Britse aksent lostrek en die Kaapse Kleurling in die boom klink of hy ‘n Southerner van die cotton fields is, sy benoudheid herinner aan ‘n Negro Spiritual, sit ek darem een en een bymekaar en besef ons kyk jare later na die weergawe wat destyds oorsee bemark en uitgereik is.

Ek verbeel my selfs ek sien ‘n lieflike toneel vir die eerste keer. Dit handel oor soldate wat op ‘n paradegrond belaglik gemaak word en ek kan my nie indink dat Oom Magnus en Pik so iets daardie jare sou toegelaat het nie – daarom dat die buitewêreld dit kon sien; ons nie.

Ek maak vrede met bykans alles, maar toe smelt my held se kleivoete soos vetkryt in die son. Die een na die ander random ou uit die publiek wat hulle kwansuis lukraak op Funny People se candid camera gevang het, is ‘n Suid-Afrikaanse akteur wat ‘n kort rukkie later met die opbloei van die Suid-Afrikaanse televisie bekendheid begin verwerf het. Zak du Plessis, die ou van The Dingleys en nog twee of drie ander, ek ken nie nou hulle almal se name nie.

Dis soos om ‘n Kersfeesvaderpak, Playboy Magazine, of half-jack in jou pa se kas te ontdek. Jy kan dit nie glo nie. Jou held, van hero to zero.

Dankie tog ons het nie meer helde nie. Nie meer as ons groot is nie. Nie meer vandag nie.