Wat 'n fees

Is enige iemand bewus of daar al tuindienste is wat nie deur die loop van die jaar alle blare wat in die ou dae opgehark of weggevee is, in jou bedding en onder die struike inblaas nie.

Maar belangriker, is daar al hondemodelle wat nie stoelgange passeer nie?

My drie patryshonde dateer uit die dae voor genetiese manipulasie en kom uit ‘n bloedlyn wat geslagtelank pryswenners op hondeskoue sou opgelewer het, het ons toekennings gemaak vir die omvangrykste ontlasting in die kategorie vir mediumgrootte honde.

Maar die waatlemoen wat ons, Oupa-hulle en Pat-hulle Sondagmiddag onder die lapa geslag het, het elke afbuk met die twee Spar-sakke (waarvan die een soos ‘n handskoen gedra word) agter landmyne aan, uit en uit die moeite werd gemaak.

Is dit net ek van my generasie wat ‘n ding met ‘n waatlemoen het, of is daar meer van ons?

‘n Waatlemoen, buite in die tuin, op ‘n Sondagmiddag, hou nie net vir my die kosbaarste kindertydherinneringe in nie, dit kommunikeer aan my soos geen politikus (hetsy van die huidige of vorige regime):  alles is goed en wel (ongeag van wat op die televisie en in die koerante aangaan.)

Youngsters weet ook nie dat die ritueel van waatlemoen-slag op ‘n Sondagmiddag ‘n vorige geslag Afrikaner se hele siel en wese reflekteer het nie.

Die goed het mos te duur, en die gesinne te klein geword om ‘n hele waatlemoen te wil opkoop; deesdae koop ons helftes en kwarte, toegedraai in filmplastiek wat óf aan niks behalwe dit self, of aan alles behalwe dit self (hang af van jou behoefte) vasklou.

Maar nie ek nie, dan gaan ek eerder sonder hom; ek koop ‘n hele, want waatlemoenslag is ‘n feesgeleentheid, ‘n rite, iets so belangrik soos ‘n Nagmaal of ‘n doop (net baie vroliker en lekkerder as selfs ‘n doop).

Die duurste wat ek nog ooit vir ‘n waatlemoen betaal het, was R25-00.

Vandag is dit niks, jy koop deesdae skaars ‘n ordentlike halwe een teen daardie prys.

Maar my R25-00-waatlemoen gaan terug na 1988 toe jy bykans enige snit bees- of skaapvleis onder R10-00 ‘n kilogram kon aankoop.

Toe ek ’89 begin skoolhou, toe maak ek ‘n punt daarvan om slegs dit wat onder R10-00/kg is, te koop. En ek kon ver kom, baie ver.

My waatlemoen het ek egter ‘n jaar tevore van stafsersant Fernandes, ‘n Angolese vlugteling wat by Jan Breytenbach se 32Bn aangesluit het, gekoop.

Staf Fernandes moes meer as net ‘n Portugese naam en die Portugese taal in hom gehad het, daar moes Portugese bloed, reguit uit Europa, deur sy are gevloei het.

Soos die Wandelende Jood, moet daar iets soos ‘n Vrugte-en-Groente-verkopende Portugees wees, en dis presies dit wat in hierdie man gepomp het.

Hy het dit as staandemaglid reggekry om ‘n lewendige vars(erige)produktestalletjie onder die bome, bo in Suid-Wes, op die walle van die Okovango, te bedryf.

Net smiddaes, na werk, so vir ‘n uur, was sy stalletjie oop. Ja, veselperskes en ander vrugte wat jy nie in die Caprivi verwag nie, soos stroopsoet papajas was volop – sommer hier anderkant by Bagani groei dit – maar nie waatlemoene nie; dit is van die naaste toeganklike varsproduktemark, meer as ‘n 1 000 km suid aangery.

O, en was hy nie trots op die besending waatlemoene wat die een slag daar aangekom het nie, plek-plek met ‘n SAMIL, plek plek met ‘n tipiese Portugese groentetrok het hy dit tot bo by hom genavigeer gekry. Dit was die dae voor selfone en selfs telefoon was ‘n luukse, so enige iets buiten die gewone wat wel by sy stalletjie beland het, was ‘n wonderwerk.

Ek het die R25-00 met ‘n plesier betaal, en ek wil my verstout om te sê dat daardie waatlemoen daardie agtermiddag meer plesier verskaf het as die aand se tradisionele braaivleis en bier.

Maar ek dwaal af, ek is Sondagmiddae in Pretoria, Rustenburg, of iewers op ‘n plaas.

Oor jy nie ‘n halwe stukkie ding gekoop het nie, maar ‘n hele “speenvarkie” op ‘n keer geslag het, was daar nie sprake van halfmane wat in jou bord beland het nie. Nee, halfmane en kwart sirkeltjies is ‘n nuwerwetse ding, genoop deur die vrugte wat deesdae halveer te koop aangebied word.

Die man wat tydens die Sondag-middagmaal die voorsnywerk aan die boud gedoen het (straks het hy aan tafel ten aanskoue van almal die voorsnymes net eers geslyp) het die voorreg gehad om die waatlemoen te sny.

Was die waatlemoen ‘n bed, is die kop- en voetenente, eers afgesny.

Dan is die waatlemoen se skil, al in die rondte, van die rooi moot tot rooi moot wat nou blootgelê is, gesny, nie te diep nie, en eintlik net-net dieper as die skil.

Dan het hy hierdie skywe van die waatlemoen losgetrek.

Dit was nie sukkel nie, want die pitte en die middelstuk van die waatlemoen nog in plek, het gemaak dat ‘n skyf redelik maklik losgewikkel kon word.

Daai skywe, die smakelose stukke na aan die skil, was nou die kinders’sn.

“Leun vorentoe as jy eet, netnou mors jy sop op jou Sondagklere (selfs al is dit jou Sondag-speelklere.)

Dit wat in die middel oorbly (en ek het al geweet hoe soen ‘n meisie as sy soen, voor ek my mond daaraan kon slaan) die soet – die stroopsoet, sag en smaaklik, is die “kroon”. Vir die grootmense natuurlik.

Nee, dit lyk nie soos ‘n kroon nie, maak nie saak hoe jy daarna kyk nie, ek vermoed dis bloot kroon genoem oor dit geskik vir konings is.

Hierdie kroon, wat nog vas is aan die laaste drie of vier skyfies wat vir die kinders opsy is, is nou in soos ‘n pynappel in sirkels gesny.

Die kop- en voetenent, die minder soet stukkies is, is van links en regs, vir die vrouens aangebied. Dis dan ook nou dat jy die eerste kommentaar oor die kwaliteit en smaak van die waatlemoen te hore kry.

Die heel middelste suk, amper soos die allerheiligste in die Joodse tempel, was, net soos die allerheiigste van die tempel, vir vroue (en kinders, but that goes without saying) verbode vrug. Dis vir die Ooms.

Wat oorbly van die kinderskywe, as daar Maandag nog oor was (want op Sondag het die meide nie kom werk nie) kon die meide kry.

En was daar varke, dan’s die skille vir die varke. Of die komposhoop in die agterplaas.

Maar dis iets van die verlede.

Wat gebly het is die selletjies barstens toe geprop met koue soet stroop. Wat gebly het is die deel van dit wat homself overdadig en in die oortreffende trap aanbied. Samesyn. Fees. Heildronk. Alles wat mooi en goed en wel is.

Moet bieg, die oomblik was Sondag vir my so groot met Skoonpa in my midde, dat ek hom gevra het of hy die slagwerk wil doen, ‘n skoonseun kan mos nie voorsnywerk wil doen .

Maar Skoonpa is ‘n pa van die nuwe millennium, hy het my dit laat sny.

Kom ons raak daarom van die vrot van gister ontslae, maar soos Oom Paul tereg versoek het, moet ons ook die mooi en die goed uit die verlede neem, en die toekoms daarmee bou.

My eerste bousteen is daarom ‘n waatlemoen, op ‘n Sondagmiddag, in die tuin. Onder die bome, onder die lapa, en as jy nog ‘n stoep het, op die stoep.

Staf Fernandes sien ek nie meer nie, Sabino, sy seun wel. Hy het ‘n lieflike man uitgedraai wat goed na sy vrou en kinders omsien.

En nou na ‘n paar minute se tob, is daar soveel wat ek wil oornooi dat ons ‘n waatlemoen soos die weduwee se kruik nodig het.

Maar waarom nie.

En as jy hier kom, en daar is nie meer parkering oor in die straat nie, beloof my jy ry tot by die naaste Portugees en kry jou eie waatlemoen – daar is immers min dinge so lekker soos jou eie waatlemoenfees.

7/12/2010

Met Klaradyn se geboorte destyds het ek opgehou om matriekeindeksamenvraestelle te gaan nasien. Sy was nog nie vier maande oud nie en ek het nie kans gesien om haar óf Annieka vir ‘n volle week van voor sonop tot na sonsak alleen te los nie.

Net gister raak ek tranerig toe ek en Klaars, na ons almal baie ver (vir ‘n tingerige sesjarige) fiets gery het om ‘n roomysie te gaan eet, laat agtermiddag in die swembad baljaar. Dit was die tyd van die dag, ses jaar gelede, wat ek in die swembad was en Annieka op die bank besig om te borsvoed, dan gesels ons twee ons geselsies – sy vanaf die bank, ek vanuit die water.

Ook op drie maande wat ons met Klaars begin swem het. Ek wonder baie keer of haar natuurlike liefde vir die water so natuurlik en ingebore is soos ons dink, en of dit nie maar bloot Desember 2004 op drie maande in haar in gevorm is nie.

Ag, en toe raak ek bederf, die tyd saam met die gesin belangriker en lekkerder as die aansienlike klompie geld wat jy met die merk verdien. En bederf is op sy beste mos maar eintlik bloot eufemisme vir vrot; dit wat ek nou ses jaar later is – te vrotsig om te gaan merk.

Die stories wat ons ore bereik van daar waar ons land se matrieks se vraestelle gemerk word, raak elke jaar net meer ysingwekkend. Maar gelukkig is dit net stories, ouvroustories aangespoor en -gepor deur wit rassiste, fossiele uit die Apartheidsjare.

Soos die hoofnasiener (ons praat deesdae van ‘n chief makka) besluit in die betrokke vak dat sy makka’s elkeen die betrokke vraag wat hulle gaan merk, eers self moet doen. En daar score party van die outjies toe so min as 44%.

Ook nie die enigste vak waarin dit gebeur het nie. Met die dat onderwysers glad nie mag uitpraat oor die eksamen en die nasiensessies nie (amper soos ons op die grens destyds nie mog vertel het van die oorlog en die dood nie) mag die nasieners niks met hulle huis toe neem wat lyk soos papier nie. En so moet die outjies in ‘n ander vak aan die einde, die vraestelle wat hulleself aan die begin voltooi het, weer ingee. En daar is toe skielik twee wat 100% gekry het – hulle het ronde 1 te sleg gedoen en deur die loop van die week hul gemors uitgesmokkel, om te vervang met iets wat beter lyk – toe skryf hulle die memorandum woord vir woord oor.

Nie dat ‘n mens alles moet glo wat jy hoor nie, nie dat ‘n mens alles kan glo wat jy hoor nie.

Ek laat my nie vertel dat daar ‘n hoofnasiener was, kon gewees het, wat tien van sy (tien teen een haar) nasieners huis toe gestuur het bloot omdat hulle te onbevoeg was nie. Daar is dan hoeka, soos in sport, ‘n sekere kwota novice outjies voorgeskryf – om die ding te kan doen, is dit verpligtend dat jy dit nie kan doen nie, sodat ons jou kan leer hoe om dit te doen.

Die laaste keer wat ek gemerk het, was dit bloody ver wat ons moes ry en ‘n stuk of sewe van ons is saam hier weg in die viertrek-wa waarmee, as hulle nie Botswana is nie, die huis se algemene domestiese assistent gewoonlik saans die Centucky vir die honde gaan koop.

Nou gewoonlik werk dit so – jy werk uit hoeveel kos een keer se heen en weer, saam met die tolgeld. Dan betaal Abel, argumentsonthalwe R60-00 vir Maandag, Bettie dieselfde vir Dinsdag, Carolina vir Dinsdag, en so aan tot by Gert vir Sondag.

Maar toe kom die man aan wie die wa behoort met Joodse boekhouding vorendag: Dit sal elkeen van julle R60-00 ‘n dag, R420-00 vir die week, gekos het om daar en terug te kom, so elkeen van julle skuld my R420-00 se petrol- en tolgeld vir die week. Daar pocket die viertrek-eienaar toe, weereens in aansluiting by die aanvanklike argument, R2 520 vir die week se ry.

Ek kan nie die presiese bedrae onthou nie, dis immers sewe jaar gelede, maar ek onthou ons het uitgereken die bestuurder en vandag steeds nog kollega van ons almal het meer verdien aan taxi-geld heen en weer, as wat hy verdien het van die onderwysdepartement vir die merkwerk.

Op soortgelyke wyse, vermoed ek partykeer, dat ons nasionale gemiddeldes bereken word, dis nou nadat alle agtergeblewe berekeninge en versoeke van vakbonde in ag geneem is.

Lekker werk. En lekker merk, as dit is wat jy moet doen.