Boeretroos in die bed

Daar is ‘n woord daarvoor en ek het gister gedink dat ek my daaraan skuldig maak. Maar omdat ek nie seker was wat die woord daarvoor was nie, was ek nie seker of ek daaraan skuldig was nie.

En dan is dit mos nou maar een maal hoe dit met woorde is: 

Jy hoor ‘n woord wat jy nie ‘n idee het wat dit is nie, jy het die woord straks nog nooit gehoor nie, en dan kruis daai dessitse woord in die volgende drie weke jou pad ‘n verdere sewe keer.

Vir my was dit so met nepotisme. Ek het ‘n ou man geword voor ons kort na die eerste demokratiese verkiesing in 1994 konstant, en tot vandag toe steeds op gereelde basis, daarmee bombardeer is. Ja, ek wil suggereer dat ons eers onder die ANC se voortou neem daaraan blootgestel is, maar dis ‘n lieg. Dit was toe al die tyd net ‘n nuwe woord vir ‘n baie ou en bekende ding wat ons in die vorige regime sommer Boereverneukery en baantjies vir boeties genoem het.

Of jy wonder oor ‘n woord en waar jy die woord gaan opspoor, soos ek gister, en dan duik hy kort daarna, of weke later uit die bloute op.

In gister se geval, sommer dieselfde dag. Ons sit in ‘n personeelvergadering, die lugversorging stukkend, die kraaie gaap en ek vang vis op so ‘n wyse dat my nek vanoggend skoon in ‘n spasma is. Die gasspreker, ‘n advokaat aan die woord oor onderwysreg en mens- en kinderregte, haal vir Desiderius Erasmus aan wat regsgeleerdes beskryf as “bewapen met drie sillogismes.

En ek ruk wakker. Pikwakker. Want daar is miskien die woord vir dit waaraan ek gister skuldig gevoel het: sillogisme.

Na afloop van die vergadering soek die woordeboek op:  “Redenering bestaande uit twee premisse waaruit ‘n besluit, konklusie afgelei word as die premisse waar is. Bv. Mense is sterflik, ‘n koning is ‘n mens; daarom is ‘n koning sterflik.”

Hierdie relaas rondom sillogisme egter suiwer die gevolg van die ander sillogisme waarop ek myself vanoggend gerieflikheidshalwe betrap het en is dit eintlik hier waar ek my klets wou begin het:

‘n Mens kry darem maar sulke pragtige mans, en dan bedoel ek nou mans wat pragtige mans vir hul vrouens is (‘n goeie en deugsame man vir sy vrou is.)

Die “pragtige man” in ons familie was my ma se peetkind se man, Brian. Eintlik my niggie se man, maar dan klink dit of ons speelmaats was en dis geensins die geval nie; ek is goed twintig jaar jonger as hulle.

So twee keer ‘n jaar is ons familie toe, hetsy vir ‘n naweek, Paasnaweek of kort vakansie. Ek hoor nou nog my ma stekies uitdeel aan my pa, of opvoed aan my, as ons dan nou na die opruk Oos-Vrystaat toe huiswaarts keer: “Wat ‘n pragtige man is Brian tog nie vir Ruth nie,” of “Hoe ‘n pragtige man het die Brian nie toe tog uitgedraai nie.”

En hy was. Hy het.

Wat die sterkste indruk op my as kind gemaak het, ek vermoed onder breinspoeling van my ma (gedagtig aan die stekies na pa en my opvoeding) was die feit dat hy elke oggend, nie net as ons daar was nie, elke oggend van sy lewe, heel eerste, voor al die ander, opgestaan en vir elkeen in die huis koffie in die bed gebring het.

En so het hy een oggend douvoordag , jare later met sy kinders al uit die huis en op universiteit, vir sy vrou haar koffie in die bed gevat, omgedraai en sy kop in die gastetoilet gaan wegblaas.

Nou ek is nie ‘n koffie- en teedrinker.

My vrou ook nie.

Of so het ek gedink.

Want toe begin sy, hier teen Julie vanjaar, na jare van getroude lewe, soggens koffie maak. (Het sy, “living a life of quiet desperation” haar koffielus al hierdie jare onderduk?)

En na ‘n week begin sy voor my opstaan om koffie te maak.

En daai week is nog nie eers ‘n vol week nie, toe maak ek my stem dik, die ertappelboer sal trots op my wees, en ek sê: “Nou maar, jy maak nou vir jouself koffie, hoekom maak jy nie maar vir my ook nie?”

Nou is daar seker mense wat lelik dink van my vrou: sy maak vir haarself koffie, en vat nie eers vir haar man en hoof van die huis nie. Ja, jy mag maar lelik van haar dink, ek gee nie om nie. Maar nie oor die koffie in die bed nie. Onthou, en ek hét gesê, ek IS nie ‘n koffiedrinker nie.

Maar verander dit maar na “ek WAS” nie ‘n koffiedrinker nie.

Want so begin Annieka mos toe nou ‘n lekker ding:  koffie in die bed vir Hans. Elke weeksoggend. En dit raak vir my ‘n heerlike bederf. Later kry ek my koffie in die bad.

Ék is nou die een wat die R366-00/kg-koffie in die trollie gooi en haar vertel om dit agter die olywe in die ander kas weg te steek dat die bediende nie ons koffie drink nie.

Nou kyk, daar is by my geen vrees dat my vrou iets onverantwoordeliks gaan aanvang nie. Maar toe is daar vanoggend nie die, wat nou al gebruiklik geword het, tradisionele koppie koffie langs my bed nie.

Ek lê selfs bietjie later, vir ingeval dit nog kom, maar sy soek al juwele uit en daar is van koffie geen sprake nie.

En ek betrap my minute later in die kombuis met die ketel wat my aankla.

En ek wonder, sal ek nie maar vir ons koffie maak nie.

Maar toe onthou ek skielik vir Brian, en onthou ek gelukkig ook wat met mans gebeur wat vir hul vrouens in die oggend koffie maak.

En of dit nou sillogisme is of nie, dit skeel my min. Ek is en bly weliswaar nie bereid om die risiko te loop nie.

Van sêwietjies, samies en ander pousebroodjies

Vroutjie, wat ek net op foto’s ken (omdat sy my ouma, gebore 1901, se ma was) het volgens oorlede Ouma van ‘n “sêwietjie” gepraat.

Ons het op skool van “samies” gepraat, maar of die woord nog in gebruik is, weet ek nie.

By die huis, en vir my ouers, was dit doodgewoon “pousebroodjie”.

Ek moet vanaand vir die derde keer in my lewe vir Klaradyn ‘n pousebroodjie maak. (Hulle neem net Vrydae, vir die lekker, ‘n kospakkie kleuterskool toe en dit het eers twee weke gelede gebruik geword.)

‘n Mens wens regtig seker nie jou kinders groot nie, maar ek kan nie wag dat sy graad 0 toe gaan nie. Doodeenvoudig sodat ek vir haar kan pousebroodjies maak.

Dit maak seker nie sin nie, en ek sal die woorde seker nog een vir een sluk, maar as jy ‘n ma soos ek gehad het, wat die allerlekkerste pousebroodjies vir haar kinders gemaak het, dan is dit vir jou ‘n uitdaging om die familiegebruik en –naam hoog te hou.

Ek onthou goed, sou iemand my op hoërskool vra wat op my brood is, dat my standaardantwoord “knoffelvis” was.

Standaardantwoord het dit geword nadat ek een keer regtig die lekkerste knoffelvis op my broodjie gehad het, en dit die een wat by my wou ops* so afgesit het, dat ek dit daarna elke keer gebruik het as ek nie my kos wou deel nie.

Ek onthou die knoffelvis, hoender mayonaise, spek en eier, wonderwerke met left overs, en selfs ‘n klassieke gunsteling, peanut butter & jam, was net strate lekkerder uit my ma se hand. Gee my geblinddoek happies van drie ma’s se peanut butter & jam-broodjies, en ek sal jou sê watter een het my ma gemaak.  Dit gaan oor die verhouding  grondboontjiebotter teenoor konfyt wat vir die regte kombinasie sorg. Enige een kan peanut butter en jam op ‘n brood plak en in waspapier toedraai; slegs ‘n uitgelese paar wat uit dieselfde potjies en botteltjies ‘n meesterstuk skep.

Ek kon tamatie op my broodjies ook hê, sonder om pouse met ‘n ongedefinieerde smudgy spul te sit. Ma Judy het gesorg dat geen skyfie tamatie dit sou waag om water af te gee aan ‘n maagdelike snytjie witbrood nie. Óf die brood is liefderyk verseël met ‘n lagie onderdringbare botter (margarien is ghries en geen broodsmeer nie), óf ‘n plakkie kaas moes dien as buffer na onder en ‘n blaartjie slaai as buffer na bo.

En dan was sy ‘n vrou met trots:  geen sandwich spread (wat hier iewers in my skooljare vir die eerste keer op Suid-Afrikaanse rakke verskyn het) op haar seun se brood nie. Dis vir lui huisvrouens. (Sy was ‘n werkende enkelma, ses dae ‘n week .)

O, en ek was so lief vir sandwich spread. (Kinders kan darem walglik wees — ons het dit kameelperdkots genoem.) 

Miskien was ek nie so lief daarvoor nie. Seker maar net omdat ek nie kon kry nie, dat ek dit so graag wou hê.  Sal vandag self nie eers oorwéég om eendag vir mý kind sandwich spread op haar brood te gee nie.

Utopia was dit darem ook nou nie van die more tot die aand nie. Dit het my lank gevat voordat ek hier teen standerd sewe geleer het om nooit, NOOIT OOIT, op ‘n Maandagaand te noem dat vandag se broodjies darem heerlik was nie. O, Boetie, dan kry jy daai selfde met jou brood Dinsdag, Woensdag, Donderdag, en as jy nie pasop nie, Vrydag ook.

En daar het ek nou nie uitgekom waar ek wou begin nie:  die graad 8-seuntjie op die trap vroeër die week tydens my terreindiens.

Daar sit hierdie mannetjie, netjies ge-collar  en ge-tie, pouse op die trap, met Sjinese eetsokkies in die hand, heel behendig en eet hom knuppeldik aan sy sushi, afgerond met wasabi en sojasous.

Dit herinner my aan die ander graad 8’ie wat hier in die eerste kwartaal tydens pouse op die departementshoof:  Engels afstap (dit het my, as mededepartementshoof ‘n goeie drie jaar gevat voordat ek dit gewaag het om met haar in gesprek te tree)met iets soos:

“Julle personeel het mos seker ‘n mikrogolfoond in daardie kombuis by die personeelkamer? Kan Juffrou hierdie asseblief vir my gaan opwarm. Dankie.”

Sy het dit gedoen.

*Ops  en nix-ops  hoor ek ook nie meer nie. Ons het ge-ops as jy ‘n happie van iemand se pousebroodjie wou hê, en ge-nix-ops as jy met ‘n heerlike broodjie in die hand by die pelle aangesluit het en nie wou hê hulle moet jou kos afbedel nie. Dit was in die sewentigerjare, maar uit Fanus Rautenbach se Tiesjj is dit duidelik dat dié vorm van  kindertaal beslis reeds in die derigerjare in gebruik was.